BANG?!

Momenteel zijn we druk bezig met het rond krijgen van de financiering voor ons gedroomde grote, nieuwe project: de Angstfabriek, een multimediaal gedachte-experiment over maatschappelijke angst. Durf jij jouw eigen aannames en gedachten in de ogen te kijken?

Dagelijks bombarderen media, politici en organisaties ons met zorgen en angstbeelden. Waar we vroeger een gezamenlijke angst deelden voor een almachtige God, zorgen individualisering, social media en filterbubbels er tegenwoordig voor dat onze angsten versnipperd raken. De dreiging van terrorisme, onzekerheid over klimaatverandering, beelden van  vluchtelingenstromen, gevoelens van onveiligheid op straat, de retoriek van Islamisering of wantrouwen rondom vaccinaties; de angsten vliegen je om de oren. Je zou er bang van worden.

Nu is angst an sich een nuttige emotie. Het maakt ons alert, zet ons in een actiestand en draagt zo bij aan onze overleving. We letten beter op, nemen voorzorgsmaatregelen die zorgen dat we veilig blijven. Angst zorgt ervoor dat we gevaar het hoofd kunnen bieden. Dat gebeurt op individueel niveau, maar ook op maatschappelijk niveau. Sinds eind jaren ‘90 is er in Europa een veiligheidsindustrie ontstaan, waar miljarden in omgaan, zo laat een internationaal onderzoek van 20 Europese journalisten, waaronder de Correspondent, zien.  Versterkt door de angst voor terroristische aanslagen en de wens om al het mogelijke gevaar in te dammen, beroepen we ons steeds vaker op vooroordelen en stereotypen, en wordt technologie als camera’s, drones, bodyscanners, biometrische controles en hacksoftware ingezet om ons “veilig” te houden. Onze veiligheidsindustrie is booming business. Maar voor ons gevoel van veiligheid betalen we een hoge prijs.

Onderzoek van de Nationale Ombudsman laat zien dat er steeds vaker noodmaatregelen zoals een verbod op demonstraties worden genomen, in naam van onze veiligheid. Hierdoor komt de vrijheid van meningsuiting in het gedrang. Mensen met een donkere huidskleur of Islamitische kenmerken worden geassocieerd met gevaar en dreiging, wat directe gevolgen voor hun bewegingsvrijheid heeft. Zo worden ze vaker gecontroleerd of met wantrouwende blik aangekeken. Mannen verdwijnen uit de kinderopvang, omdat ouders vrezen voor een nieuwe pedofiliezaak. Kinderziektes steken weer de kop op, omdat vaccinaties worden gewantrouwd. Daarnaast is de “sleepwet” aangenomen die onze veiligheidsdiensten het recht geven om grote(re) hoeveelheden mensen, telefoons, laptops of andere apparatuur tegelijkertijd af te luisteren.

De vraag werpt zich op of onze angsten nog in verhouding staan tot de reële dreigingen. Wat buiten kijf staat, is dat onze angsten op zichtbare én onzichtbare wijze invloed hebben op hoe we onze samenleving inrichten, op de politiek die we bedrijven en de beslissingen die we nemen in naam van onze veiligheid en bescherming. Deze maatregelen hebben gevolgen voor mensenrechten, onze vrijheid, privacy en intermenselijk contact. Het bezweren van onze maatschappelijke angsten plaatst ons daarmee voor dilemma’s: hoe behouden we vrede en vrijheid, en minimaliseren we bedreiging, maar bewaken we tegelijkertijd belangrijke waarden binnen onze open en democratische samenleving?

In een wereld waarin wij ons in ons gedrag, beleid, keuzes en stemgedrag deels laten bepalen door onze angsten, is angst handelswaar geworden. Wie de knop bezit waarmee angst bewerkstelligd, bezworen of gemanipuleerd kan worden, heeft duidelijk goud in handen. Gelukkig bezit niemand deze knop. Of toch wel?

Lopende band Angstfabriek

In het nieuwste project van Critical Mass maken we het onvoorstelbare voorstelbaar. We ontwikkelen een ‘fabriek’ die over de gehele wereld klanten als overheden, politieke partijen, commerciële bedrijven, nieuwsorganisaties en ideële organisaties ondersteunt in het professioneel inzetten en manipuleren van angst. Dit gedachte-experiment confronteert bezoekers met hoe we gegijzeld worden door maatschappelijke angst en wie hiervan de grootste slachtoffers zijn, maar ook hoe we hier weerstand tegen kunnen bieden en onszelf kunnen wapenen tégen angst.

Als alles mee zit, is de Angstfabriek vanaf voorjaar 2019 te bezoeken. We houden je op de hoogte van alle updates. Bekijk onze projectpagina voor meer informatie of stuur een berichtje naar Hiske Arts, projectleider. Die kan je er alles over vertellen!